Waarom zijn er klachten?

Als je je afvraagt waarom je hond klachten heeft, is het antwoord bijna nooit eenvoudig. Er is bijna nooit één oorzaak, één ingrediënt, of één moment waarop het misging. Wat je ziet aan de buitenkant is een uiting van een proces dat al veel eerder begon, dieper in het lichaam, stiller en geleidelijker dan je denkt.

Dat is lastig om te horen als je al een tijdje zoekt naar wat er mis is. Het is ook een inzicht dat je blik kan veranderen.

Voeding is meer dan brandstof

We zijn gewend om voeding te zien als brandstof. Energie dat erin gaat en energie dat er weer uit komt. Voeding geeft inderdaad energie, dat klopt. Maar dat is maar een onderdeel van het grotere verhaal.

Voeding is vooral informatie. Elk ingrediënt dat je hond eet, stuurt signalen het lichaam in. Die signalen bereiken cellen, weefsels en organen en vertellen het lichaam hoe het moet functioneren, hoe het moet herstellen, hoe het moet reageren op wat er om hem heen gebeurt. Voeding bepaalt niet alleen of je hond voldoende energie heeft, maar ook hoe zijn immuunsysteem reageert, hoe zijn spijsvertering werkt en zelfs hoe hij zich gedraagt. Voeding moet in het lichaam worden omgezet naar bruikbare stoffen.

Die informatie komt ook niet altijd aan zoals bedoeld. Honden kunnen precies hetzelfde te eten krijgen en toch heel anders reageren. De lichamen waarin die voeding terechtkomt, functioneren op dat moment anders. De ene hond verwerkt dezelfde maaltijd rustig en efficiënt, de andere heeft er moeite mee. Zoiets toont niet altijd direct, het kan ook later tot uiting komen, in de huid, de ontlasting, het gedrag.

Het begint al in de maag

Voordat voeding de darm bereikt, moet er in de maag al heel wat gebeuren. De maag is de plek waar eiwitten worden afgebroken en de vertering op gang komt. Daarvoor is voldoende maagzuur nodig en enzymen die hun werk kunnen doen. Als dat al niet goed verloopt, komt voeding met een achterstand verder het systeem in.

De maag is een van de eerste organen die reageert op wat er in het zenuwstelsel van je hond speelt. Al voordat er iets mis lijkt te zijn, kan stress de maagzuurproductie verlagen. De vertering begint dan al minder efficiënt, nog voordat de darm in beeld komt.

De darm moet compenseren voor wat de maag niet heeft afgerond. Het vraagt meer van het hele systeem. En als dat structureel zo gaat, raakt het lichaam langzaamaan overbelast, ook al is de voeding op zich prima.

Maar de maag werkt niet alleen. Daarna nemen andere onderdelen van de vertering het over, die samen bepalen hoe voeding verder wordt afgebroken en verwerkt. Als ergens in deze keten iets niet optimaal verloopt, heeft dat invloed op alles wat daarna komt. Het lichaam moet dat ergens anders opvangen.

De darm vertaalt

De vertaling van voeding naar bruikbare informatie gebeurt grotendeels in de darm. En dan gaat het niet alleen over het verteringsproces zoals we dat kennen. In de darm van je hond leeft een heel ecosysteem van miljarden micro-organismen, bacteriën, gisten en andere kleine levensvormen, die samen het microbioom vormen.

Dit microbioom is actief. Het verwerkt de voeding die binnenkomt, zet het om en produceert daarbij stoffen die het lichaam binnengaan en signalen afgeven. Die stoffen kunnen ontstekingsprocessen remmen of juist aanwakkeren. Ze beïnvloeden het zenuwstelsel. Ze spelen een rol in hoe het immuunsysteem reageert.

Het lichaam van je hond reageert op wat er van die voeding gemaakt wordt in de vertering en in de darm, onder invloed van het microbioom. Tegelijk bepaalt de darm ook welke stoffen daadwerkelijk worden opgenomen in het lichaam en hoe het immuunsysteem daarop reageert. De darm is dus niet alleen een plek waar voeding wordt verwerkt, maar ook waar wordt beslist wat het lichaam binnenkomt en wat niet.

Het kan daarom ook verklaren waarom je soms een voeding maanden goed kunt geven en er dan toch klachten ontstaan. De voeding is niet veranderd. De toestand van het systeem eronder wel.

En dan is er nog de rest van het leven

Het microbioom staat niet op zichzelf. De toestand van de darm, en dus de manier waarop voeding wordt verwerkt en vertaald, wordt beïnvloed door alles wat er verder in het leven van je hond speelt. En andersom: de manier waarop voeding wordt omgezet heeft ook invloed op stressgevoeligheid, gedrag en herstel. Het is een wisselwerking.

Stress is daarin een groot onderdeel. Een hond die chronisch onder druk staat, of dat nu komt door drukte in huis, wisselende routines, weinig echte rust of spanning in de omgeving, maakt meer stresshormonen aan. Die hormonen hebben een directe invloed op de vertering. De maag produceert minder maagzuur. De darmen werken minder efficiënt en de darmbarrière wordt doorlaatbaarder, waardoor er meer naar binnen komt dan de bedoeling is. Het lichaam verschuift zijn prioriteiten, van herstel en opname naar paraatheid en overleven.

In zo’n toestand kan dezelfde maaltijd die normaal prima wordt verwerkt, ineens te veel zijn.

Een hond die meer prikkels verwerkt dan hij aankan, die te weinig hersteltijd krijgt, die weinig regelmaat heeft, die reageert op een bepaald moment op iets. En dan zijn we geneigd te zoeken naar wat er in de voeding zit, terwijl de vraag eigenlijk is: wat heeft dit lichaam in het geheel meegemaakt?

Stress verandert dus niet alleen het gedrag, maar ook wat er in de darm gebeurt en welke signalen daar ontstaan.

Klachten zijn geen toeval

Jeuk. Oorontstekingen. Wisselende ontlasting. Gedragsveranderingen. Dit zijn veelvoorkomende klachten, en ze hebben met elkaar gemeen dat ze uitingen zijn van iets wat al langer speelt. Het lichaam heeft een weg naar buiten gezocht, omdat het intern niet meer kon compenseren.

Het krijgt tegenwoordig al snel de naam allergie, of overgevoeligheid voor een bepaald eiwit. Soms klopt dat. Vaker is het zo dat het systeem overbelast is geraakt. Dat de drempel om te reageren lager is geworden, omdat de darm onder druk staat, omdat de balans in het microbioom verstoord is, omdat er al tijden te weinig herstelruimte is geweest.

Een reactie is een signaal. De zichtbare uiting van een proces dat al veel eerder begon. Wat je ziet aan de ontlasting, de huid of het gedrag, zijn verschillende manieren waarop hetzelfde onderliggende proces zichtbaar wordt.

Hoe voeding dan wél helpt

Dit alles betekent niet dat voeding er niet toe doet. Integendeel. Voeding is een van de manieren om het systeem te ondersteunen, maar dan wel op de juiste manier en met de juiste verwachting.

Verse, onbewerkte voeding geeft het lichaam eiwitten en andere voedingsstoffen in een vorm die het systeem beter kan verwerken. Hoogbewerkte brok vraagt meer van de vertering, omdat de structuur van de eiwitten door het productieproces is veranderd. Als het systeem al onder druk staat, kan dat een extra belasting zijn die je liever vermijdt.

Verse, minder bewerkte voeding kan het microbioom beter ondersteunen, omdat het vaak meer herkenbare bouwstoffen en variatie bevat, mits het lichaam het op dat moment goed kan verwerken. Daarbij is het ook goed om te weten dat licht gegaard voer voor een maag die al onder druk staat, makkelijker te verteren is dan rauw. Rauwe eiwitten vragen meer maagzuur en enzymactiviteit. Licht garen neemt een deel van dat werk vooraf al over. Een goed gevoed microbioom produceert betere signalen en draagt bij aan een rustiger systeem.

Maar als je je hond al passende voeding geeft en er zijn toch klachten? Voeding staat nooit alleen. Als stress aanwezig blijft, als er sprake is van overbelasting door andere factoren of toxische belastingen, als hormonen meespelen of welke invloeden dan ook, dan zul je die ook moeten aanpakken of verminderen. Het systeem moet informatie kunnen ontvangen en verwerken.

Kijken naar het geheel

Kijk daarom altijd naar het gehele plaatje. Voeding is een onderdeel daarvan, een belangrijk onderdeel, maar nooit het enige. Kijk naar hoe je hond leeft, hoeveel rust hij heeft, hoeveel prikkels hij verwerkt, hoe zijn spijsvertering functioneert, wat zijn ontlasting vertelt, hoe hij beweegt en hoe hij reageert op zijn omgeving.

Al die dingen samen vertellen het verhaal van wat er speelt.

Want het is nooit één ding. En zodra je dat weet, ga je heel anders kijken naar de hond die voor je zit.

Wil je zelf graag meer leren over wat je hond echt nodig heeft? Schrijf je dan in voor de interesselijst